هوش مصنوعی در سالهای اخیر از یک ابزار تحلیلی به یکی از بازیگران اصلی پژوهشهای زیستی و شیمیایی تبدیل شده است. تازهترین بررسیها نشان میدهد تعداد سامانههای عاملمحور مورد استفاده در شیمی محاسباتی با سرعت زیادی افزایش یافته و از تعداد محدودی در سال ۲۰۲۴ به نزدیک ۵۰ سامانه در سال ۲۰۲۶ رسیده است.
این سامانهها برخلاف مدلهای سنتی که صرفاً یک محاسبه یا پیشبینی مشخص انجام میدهند، میتوانند چند مرحله از فرایند تحقیق را پشت سر هم اجرا کنند. طراحی یک آزمایش مجازی، اجرای شبیهسازی، بررسی دادهها و استخراج نتیجه، از جمله قابلیتهایی است که در نسل جدید این ابزارها دنبال میشود.
اهمیت این تحول برای صنعت داروسازی و زیستفناوری در کاهش زمان مورد نیاز برای بررسی تعداد زیادی از گزینههای مولکولی است. پژوهشگران میتوانند پیش از ورود به آزمایشهای پرهزینه آزمایشگاهی، تعداد بسیار بیشتری از ترکیبات را بهصورت محاسباتی ارزیابی کنند.
با این حال، هنوز نمیتوان از «دانشمند کاملاً خودکار» صحبت کرد. بررسیهای فعلی نشان میدهد انسان همچنان در حلقه تصمیمگیری حضور دارد و بسیاری از این سامانهها بیشتر در اختیار گروههای توسعهدهنده خود قرار دارند تا اینکه بهطور گسترده در صنعت استفاده شوند.
با وجود این محدودیتها، روند موجود نشان میدهد مرز میان هوش مصنوعی، شیمی، زیستشناسی و اتوماسیون آزمایشگاهی در حال کمرنگشدن است؛ تغییری که میتواند مدل سنتی کشف دارو و توسعه مواد پیشرفته را در سالهای آینده متحول کند.
